Geen producten (0)


Adri Dijkhorst -
Een integere Nederlandse kunstenaar van betekenis


Adri Dijkhorst (Bunnik, 1955) heeft gedurende zijn succesvolle carrière met zijn werk al velen blij gemaakt. Dat doet hij voor de een doordat hij zo goed de schoonheid van het ons omringende landschap weet te treffen en voor een ander door op onnavolgbare wijze de pracht van bloemen te etaleren. Voor weer anderen raakt hij een gevoelige snaar met zijn eigenzinnige soms hilarische dierschilderijen, die onvermoede betekenissen blijken te bezitten. De kunstenaar laat in het ene schilderij flamboyante en buitenissige vogelsoorten figureren met een schitterend verendek en scherpe vervaarlijke klauwen, in andere schilderijen voert hij kleine zangvogeltjes, goedmoedige koeien, kwetsbare herten, markante koraalduivels en sierlijke zeepaardjes ten tonele.


Adri Dijkhorst, Loeiend en gloeiend, 1993, olieverf op linnen, 100 x 200 cm


Potlood en kladblok


Het zaadje voor Dijkhorst zijn kunstenaarschap werd zonder twijfel gelegd in zijn jeugd. Hij groeide op in een gezin, dat werd geplaagd door armoede en een daaruit voortkomend ruimtegebrek. Het gezin Dijkhorst woonde met zijn vijven op een veel te kleine bovenwoning. Het betekende onder meer dat de jonge Adri tot zijn vijftiende genoegen moest nemen met een slaapplaats op de overloop van het trapportaal. Het dreef de jongen voor alles naar buiten, waardoor uiteindelijk zijn levenslange liefde voor de natuur en het landschap is ontstaan.
Hoogtepunten in zijn jeugd waren de momenten dat hij zijn oma bezocht. Zij woonde idyllisch aan een trekgat, een waterpartij die ontstaat door het steken van turf. Daar raakte de jonge Adri pas echt betoverd door de natuur. Hij ontdekte er de vrijheid van het varen op het water, werd in beslag genomen door zwemmende zwanen, duikende futen, ruziënde waterkippen, bloeiende witte waterlelies en de bladeren van de gele plomp. Hij bestudeerde er veldbloemen, volgde er vogels en libellen en was in de ban van de vele prachtige vlinders die hij zag dansen in de lucht. Het leerde hem dat ook als je niks hebt, er toch heel veel te genieten en te beleven valt, mits je naar buiten de natuur ingaat. Het bijzondere daarvan was ook nog eens dat het helemaal niets kost.

 
Adri Dijkhorst, Drijvende Plompebladen, 1993, olieverf op paneel, 70 x 80 cm

Toen hij op een kwade dag vlakbij zijn eigen huis als klein kind in zijn eentje een drooggevallen rivier in was gegaan ging het echter goed mis. Vanwege een ernstig ongeluk aan zijn voet, dat hij al badende door de modderige rivierbodem opliep, moest hij langdurig het bed houden. Hij kon tijdelijk niet meer naar school. Wetende dat haar zoon op school vooral erg van tekenen hield, kreeg zijn moeder de illustere ingeving om een kladblok en een potlood voor hem te kopen. Om de tijd van zijn verplichte ziekbed door te komen begon Adri van alles te tekenen.
Omdat zijn ouders voortdurend in beslag waren genomen door beslommeringen om het hoofd boven water te houden, was er maar weinig aandacht voor wat er in de jongen omging. Gaandeweg in zijn jeugd ontdekte hij dat hij op zijn kladblok prima zijn eigen ei kwijt kon. Het bood hem troost en het bleek een uitstekende manier om zijn ongebreidelde fantasie de vrije loop te kunnen laten. Tekenen werd niet alleen een favoriete maar ook een noodzakelijk uitlaatklep. De weliswaar nog sluimerende kunstenaar in Adri Dijkhorst werd daarmee al vroeg geboren.
Op school hing een kalender, met daarop een reproductie van een schilderij van Vincent van Gogh, Pont de Langlois uit 1888, dat hij heel erg mooi vond. Het beeld van de ophaalbrug onder de helderblauwe hemel staat in zijn geheugen gegrift. De kunstenaar herinnert zich nog goed dat hij plichtmatig in de schoolbanken zittend er bijna voortdurend door werd aangetrokken. Hij zwijmelde ervan en een gedachte begon zich langzaam maar zeker in zijn hoofd te nestelen: de drang om zelf even mooie schilderijen te schilderen…


Adri Dijkhorst, Denkend aan Vincent, 2009, olieverf op linnen, 125 x 150 cm


‘Lekker schilderij’


Het kon gewoon niet uitblijven, want het is zijn lotsbestemming, en dus belandt Dijkhorst na een kortstondig dwaalspoor in 1979 op de Academie voor Beeldende Kunsten Utrecht, tegenwoordig Hogeschool voor de Kunst Utrecht, een opleiding die hij in 1984 voltooit. Tijdens zijn academietijd zuigt hij zich zoveel mogelijk vol met praktische vakkennis. In die jaren stond de schilderkunst allang niet meer centraal in de avant-gardewereld van de beeldende kunst. Videokunst, performancekunst, body art, fotografie en andere moderne media waren langszij gekomen. Verschillende academiedocenten probeerden hem dan ook van zijn houvast, dat het tekenen naar de waarneming als basis heeft, af te brengen. Op Dijkhorst werkte die pogingen tot ondermijning echter averechts. Het sterkte hem des te meer in zijn overtuiging dat hij wilde vasthouden aan de schilderkunstige traditie, een visie waarin hij werd gesterkt door zijn docent Peter Bol met wie hij het ook goed kon vinden.
Dijkhorst voelt zich geïnspireerd door verschillende kunstenaars uit de kunstgeschiedenis, hij heeft veel gezien in musea en boeken, maar gaat toch vooral zijn eigen weg. Zijn jeugdliefde Van Gogh is altijd voor hem bovenaan blijven staan, onder meer vanwege diens gedurfde en heldere kleurgebruik, dat het oeuvre van zijn drie laatste levensjaren kenmerkt, maar ook vanwege zijn post-impressionistische experimenten met de manier van schilderen. Denk hier bijvoorbeeld aan de korte uitgesproken verftoetsjes, die zorgen voor de nodige dynamiek in zijn schilderijen. Dat experimenteren met schildertechnieken kan de kunstenaar overigens ook waarderen aan het werk van een oude Hollandse meester als Rembrandt. Met zijn experimenteerdrift was de grote zeventiende-eeuwse meester immers zijn tijd ver vooruit.


Adri Dijkhorst, Zelfportret, 2005, olieverf op paneel, 50 x 40 cm

Dat je in een schilderij naast de voorstelling ook de manier van schilderen moet kunnen zien is voor Dijkhorst een vast gegeven. Het vormt voor hem de essentie van het schilderkunstige medium. Het zichtbare spoor van penseel en kwast is in zijn visie de manier om betoverende abstracte kwaliteiten van de schilderkunst te openbaren. Dijkhorst streeft er in ieder schilderij naar een balans te vinden tussen de zichtbare herkenbare voorstelling en de uiteenlopende abstractiemogelijkheden die het schilderen kan bieden. Hij experimenteert onder meer met penseelvoering, met de compositorische spanning die ontstaat door een spel te spelen met objectvormen, restvormen en tussenvormen, met vereenvoudiging en stilering van vorm, met ruimtewerking en met kleur tegen kleurcontrasten. Pas als hij daarin slaagt, ontstaat er ‘een lekker schilderij’ in zijn eigen woorden. Het is in zijn visie het hoogst haalbare dat hij kan bereiken. Hij verlangt ernaar dit proces te beheersen en zoekt voortdurend naar hoe hij zichzelf daarin kan overtreffen.
Het zal de lezer na het voorafgaande niet verbazen dat Dijkhorst de meeste affiniteit voelt met de geschiedenis van de moderne kunst (ca. 1860 – ca. 1960). Favoriete kunstenaars uit deze kunsthistorische periode zijn naast van Gogh onder meer de Franse symbolist Odilon Redon, de Franse impressionist Alfred Sisley, de Amerikaanse tonalist James Abbott McNeill Whistler en de Nederlandse modernist Piet Mondriaan, van de laatste vooral de periode dat hij landschappen schilderde, die gaandeweg een steeds abstracter karakter aannamen. In het werk van Dijkhorst zijn invloeden terug te vinden van de genoemde moderne meesters, maar ook van grootheden als Cézanne, Picasso en Pollock. Van de eerste twee het kubistisch experimenteren met objectvormen, van de laatste vooral zijn toepassing van de overall compositie. Dijkhorst kopieert uit principe echter nooit. Zoals eerder is opgemerkt voelt hij nadrukkelijk de behoefte om zijn eigen pad te volgen.


Adri Dijkhorst, Denkend aan Piet, 2010, olieverf op linnen, 20 x 20 cm


Adri Dijkhorst, Pioenrozenzee, 2007, olieverf op linnen, 150 x 200 cm


Adri Dijkhorst, De toren van pimpel, 2013, olieverf op linnen, 75 x 100 cm


Emotie, fantasie en humor

Naast de schilderkunstige kant is er nog een ander wezenlijk aspect dat het werk van Dijkhorst karakteriseert. Het is diepgaand in zijn jeugd geworteld. Schilderen en tekenen is voor de kunstenaar gedurende zijn hele leven een onmisbare uitlaatklep gebleven. Het is zijn houvast om wat hij meemaakt, ziet en hoort vast te leggen en te verwerken. Soms verrijkt hij daaruit voortvloeiende kunstuitingen met persoonlijke symboliek. Meestal doet hij dat op een speelse manier. Schilderen en tekenen biedt hem bovendien de kans vorm te geven aan zijn latent aanwezige bijzonder levendige fantasie.
Een uitbraak van de gekkekoeienziekte BSE in Nederland aan het eind van de jaren negentig in de vorige eeuw, en dan vooral ‘het ruimen van de zieke beesten’, heeft de kunstenaar destijds erg aangegrepen. Het was de aanleiding voor Dijkhorst om koeien in zijn oeuvre te introduceren en hen daarin ‘een volwaardige rol’ te geven, geheel in overeenstemming met zijn diepgewortelde respect voor flora en fauna. De kunstenaar begint schilderijen te maken van dierfiguren te maken waarin naast koeien, vogels zoals papegaaien, pauwen en pimpelmezen, en andere dieren de hoofdrol vervullen. Hij componeert de dieren graag in combinatie met bloeiende rozen, lelies of een felgekleurd tulpenveld. Deze combinaties leveren op het eerste gezicht vrolijk ogende taferelen op. Niet zelden krijgen zijn schilderijen een hilarisch karakter. Ze bezitten een aanstekelijk gevoel voor humor dat je niet vaak tegenkomt in de beeldende kunst.
Het realistische, op de waarneming gebaseerde karakter, van zijn landschappen en schilderijen van bloemen maakt in zijn charmante ludieke taferelen van dierfiguren plaats voor vervreemdende situaties die in de werkelijkheid onmogelijk zijn. De toren van pimpel (afbeelding hierboven), met de opvallende driehoekige knipoog naar abstractie, is daarvan een aansprekend voorbeeld, maar ook het prettig gestoorde schilderij Zwartbont draagt roodbont uit 2017 en Dancing Queens uit 2018. Dijkhorst creëert ook graag zijn eigen gestileerde diersoorten. Ze zijn min of meer gebaseerd op bestaande, zoals pauwen met staarten die niet bestaan uit een verendek, maar die uitbundig zijn samengesteld uit kleurrijke bloemkelken. Met zijn hybride vogels viert hij zijn scheppende kracht als kunstenaar. Tegelijkertijd zijn ze ook een lofzang op de schoonheid van de natuur. Spectaculaire voorbeelden daarvan zijn Gladiolenpauw uit 2019 en Madames des Fleurs uit 2011. De gekozen bloemen, lelies, rozen en tulpen in het laatste schilderij roepen direct de spannende vraag op of deze soms naar iets verwijzen. Ja, dat doen ze zeker voor Dijkhorst. Het zijn alle drie prachtige pauwendames met eigen kwaliteiten, ze zijn een uitbundige metafoor voor de verschillen tussen mensen. Tulpen associeert hij hier met het nuchtere, gewone en eenvoudige. De rozen staan voor het liefdevolle en romantische, de lelies voor het nobele en meest hoogstaande. Dijkhorst laat de drie in zijn schilderij eensgezind eenzelfde richting kiezen, daarmee op poëtische wijze zijn diepe wens uitdrukkend dat hij die eendracht ook graag zou zien in de praktijk van het leven.


Adri Dijkhorst, Veilige haven, 2012, olieverf op linnen, 100 x 200 cm

Wie de kunstenaar kent, en weet van zijn eigen gezin, haar gelukkige en verdrietige momenten, maakt kans ineens een andere dimensie te ontwaren in zijn schilderijen van koeien en andere dieren. In het schilderij Veilige haven (afbeelding hierboven) geeft de kunstenaar op unieke wijze vorm aan de permanente zorg die hij voelt voor een van zijn kinderen, van wie hij zielsveel houdt. Het betreft zijn zoon, die vanwege een verstandelijke beperking helaas nooit helemaal zelfstandig zal kunnen zijn. Dit blijkt ook het achterliggende thema van het schilderij Even buurten te zijn uit 2016, waarin we zien hoe een enorme waakzame papegaai en een piepklein kwetsbaar roodborstje gezamenlijk naast elkaar op dezelfde stok zitten. Terugkerende beeldmotieven, soms dienstdoend als persoonlijke symbolen in het oeuvre van Dijkhorst, verwijzen terug naar zijn jeugd. Zo wordt de liefdevolle basis van Veilige haven gevormd door een bed van gekleurde tulpen. De tulp heeft voor Dijkhorst een speciale lading. Toen hij als achtjarig kind eens zijn moeder in het ziekenhuis bezocht, nadat zij een half jaar van huis was geweest, bracht hij uit eigen beweging een mooie bos tulpen voor haar mee. Hij had zijn moeder verschrikkelijk gemist en werd bevangen door het overweldigende gevoel haar eindelijk weer te zien. Van de zenuwen had hij de stelen van de bloemen echter helemaal fijngeknepen. Er is geen bloemensoort, die de kunstenaar zo vaak heeft geschilderd als tulpen. Andere steeds weer terugkomende bloemen in het oeuvre van de kunstenaar zijn amaryllissen, gladiolen, hortensia’s, lelies en rozen.
Wie door begint te krijgen, dat de dieren mogelijk verwijzen naar specifieke personen of naar de psychologie van het door de kunstenaar geobserveerde menselijk gedrag geniet gegarandeerd des te meer van schilderijen als Off-day uit 2009, De rozentuin belofte uit 2014 en Rare jongens die pinguïns uit 2020. Het kennen van de gevoelsmens Dijkhorst vormt echter geenszins de sleutel tot zijn oeuvre, want de aanleiding tot het schilderen staat vaak genoeg ook helemaal los van eigen ervaringen en emoties. Een schilderijtje als het Koetje met de parel (afbeelding hieronder) verwijst bijvoorbeeld naar het Meisje met de parel van Johannes Vermeer. Hij schilderde het op een moment dat het hem opviel dat het wereldberoemde schilderij weer eens veel aandacht kreeg in de media. Met het schilderijtje onderstreept Dijkhorst simpelweg voor zichzelf dat hij verbonden is met de Hollandse schilderkunstige traditie. De kunstenaar voelt overigens niet de behoefte anekdotische uitleg te geven over zijn werk. Elke beschouwer mag in zijn werk wegdromen en er spontaan over mijmeren, gewoon zoals hij dat zelf ooit zo graag deed bij het schilderij Pont de Langlois van Van Gogh.


Adri Dijkhorst, Koetje met de parel, 2017, olieverf op linnen, 30 x 40 cm


Adri Dijkhorst, Gemengde tulpen, 2017, olieverf op linnen, 100 x 120 cm


Carrière in vogelvlucht

Tijdens zijn academietijd (1979-1984) bekwaamt Dijkhorst zich onder meer in het maken van diepdrukken, zinketsen en kopergravures. Na zijn opleiding aan de kunstacademie gaat hij zich echter vooral toeleggen op het schilderen van landschappen in olieverf. Hij maakt ze direct naar de waarneming. Krachtig, trefzeker en snel leert hij zichzelf op die wijze schilderen in de frisse buitenlucht van het landschap. Vanuit zijn roeibootje, tijdens elk seizoen, bij weer en wind, staand in de polder of langs de oever van een rivier heeft hij zo geleerd met brede duidelijk zichtbare penseelstreken de zichtbare wereld herkenbaar weer te geven. Verbeelding van de sfeer van het landschap en het seizoen was in deze beginperiode het meest essentieel voor hem.
Het duurt even voordat zijn talent door het professionele kunstenveld wordt opgemerkt. In 1987 en 1988 duikt zijn naam voor het eerst op. Hij is dan deelnemer aan een rondreizende groepstentoonstelling door Duitsland van ruim 50 jonge grafici, Dijkhorst is net als de andere exposanten genomineerd voor de Druckgrafik Kunstpreis van de Landesbank Stuttgart, een tweejaarlijkse groots opgezette kunstprijsvraag. Het is een vroege vorm van erkenning voor zijn kwaliteiten, want aan de voorselectie van zijn jaar deden maar liefst 615 kunstenaars uit 16 Europese landen mee.


Adri Dijkhorst, Watermolen de Trouwe Wachter in Tienhoven, 1996, olieverf op paneel, 40 x 50 cm

In de jaren negentig van de vorige eeuw begint Dijkhorst te exposeren en breekt hij langzaam maar zeker door. Zijn eerste expositie heeft hij in 1991 bij de Historische Kring Nieuwegein/Museum Warsenhoeck, er volgen eenmalige exposities bij galeries, een kunsthandel en een cultureel culturele centrum. Hij exposeert in die beginperiode in 1994, vanwege zijn connectie met Peter Bol, onder meer bij de gerenommeerde Kunsthandel Mark Peet Visser in Heusden. In 1999 is zijn grafiek opnieuw in Duitsland te zien bij Galerie & Rahmen in München (1999). In 1992 verwerft Dijkhorst een werkbeurs van Stichting tot behoud van de Ierse Venen, dat tot doel heeft aandacht te vragen voor de snel verdwijnende veengebieden in Ierland. De landschappen die hij in dat kader in Ierland heeft geschilderd exposeert hij datzelfde jaar bij Galerie De KunstSalon in Utrecht, een galerie waar hij vervolgens ruim vijfentwintig jaar mee verbonden zal blijven. Gedurende het eerste decennium van de eenentwintigste eeuw verstevigt Dijkhorst zijn positie in de kunstwereld met nog twee vaste galeries, Galerie Yvonne Hallema in Borne (van 2002 tot 2009) en Galerie Beeldkracht in Scheemda (van 2003 tot heden). De laatste wordt vanaf dat moment een permanente thuishaven voor de promotie van Dijkhorst en zijn werk. Zijn bekendheid neemt gestaag toe. De kunstenaar kan op dat moment overigens al gemakkelijk van de verkoop van zijn werk rondkomen. Het succes neemt crescendo toe. Een toenemend aantal werken van de kunstenaar wordt vanaf dat moment opgenomen in collecties van uiteenlopende gespecialiseerde bedrijven en kunstuitleencentra in zowel Nederland als België, die zich bezighouden met business to business kunstverkoop of met kunstuitleen en kunstverkoop aan particulieren. Nog grotere naamsbekendheid verwerft de kunstenaar doordat zijn werk tegelijkertijd met regelmaat wordt gepresenteerd op druk bezochte kunstbeurzen, onder meer op verschillende edities van Art Laren, Art & Antiques Fair Den Bosch en de Affordable Art Fair van Amsterdam en Brussel.


Adri Dijkhorst, Rozen en gladiolenpauw, 2017, acrylverf op linnen, 100 x 150 cm

In de eenentwintigste eeuw oogst Dijkhorst tevens meer en meer erkenning buiten de zakelijke kunstwereld. Multinational Microsoft geeft de kunstenaar in 2006 opdracht tot het beschilderen van de Xbox 360 voor de Europese lancering van deze spelcomputer. In 2007 wordt Dijkhorst gevraagd deel te nemen aan de Biënnale van Florence. In 2011 publiceert uitgeverij De Kunst het boek In kleur over Adri Dijkhorst en zijn werk. Hoogtepunten van erkenning zijn ook de deelnames aan enkele museale tentoonstellingen. Zo is hij in 2017 deelnemer aan de tentoonstelling ‘De koe in de kunst’ in het Gorcums Museum. In 2019 is werk van de kunstenaar, als vermeend exponent van de 'Bol-dynastie', te zien op de hoogstaande tentoonstelling ‘Een goed bewaard geheim’ van het kunstverzamelaarsechtpaar Frank en Gudule Willekens in Museum Slager in Den Bosch, naast schilderijen van onder meer Kees Bol, Otto van Rees, Jan Sluijters en Co Westerik. 


Adri Dijkhorst, Carnavalskoeien, 2007, olieverf op linnen, 100 x 200 cm, verkocht aan Ronald McDonald Huis, Groningen


Verwondering, inspiratie, schoonheid en communicatie

Kunstschilder Adri Dijkhorst geldt niet als vernieuwer binnen de kunstgeschiedenis. Iedereen die deze geschiedenis bestudeert beseft maar al te goed dat dit binnen elk tijdsgewricht ook maar voor slechts heel weinigen is weggelegd. Toch is Dijkhorst vanwege de beschreven eigenheid een groot kunstenaar. Deze kwalificatie dankt hij aan zijn talent, ijzeren discipline en doorzettingsvermogen, dat hij in zijn privéleven al eens demonstreerde door de Elfstedentocht helemaal uit te rijden. Hij schildert of tekent nagenoeg iedere dag en dat doet hij op het moment van dit schrijven al bijna veertig jaar aan een stuk. Je mag stellen dat hij de benodigde vlieguren heeft gemaakt, volledig weet wat zijn geliefde vak behelst. Hoe dan ook, de bescheiden gebleven Dijkhorst ademt schilderkunst uit al zijn poriën.
Het is in het begin al gezegd, deze kunstenaar beschikt over de zeldzame gave dat hij keer op keer weer medemensen weet te ontroeren en te verblijden. Hij heeft echter meer bereikt, hij schenkt de wereld een persoonlijk doorvoelde vorm van schoonheid, een aspect van kunst dat sinds mensenheugenis door kunstliefhebbers wordt gekoesterd. Met zijn imposante en brede oeuvre levert Dijkhorst een fraaie bijdrage aan de levensbron van verwondering, inspiratie, schoonheid en communicatie, waaraan de mensheid zich gelukkig nog altijd wil laven.

Sander Kletter, kunsthistoricus, juli 2021


Adri Dijkhorst buiten schilderend bij ondergaande zon, foto: Anne Sarah Dijkhorst, 2021





Geen producten (0)